خود بوده است . بعضى گفته‌اند : سخن پيامبر ( ص ) اشاره به مكروه بودن روزهء تمام عمر است ، و هرطور باشد احتمال مىرود كه پيامبر ( ص ) و ابن مسعود آن سخن را دليل بر آن گرفتند كه قلب آن شخص در هنگام عبادت خالى از ريا نبوده و قصد آن را داشته است ؛ چون از آن سخن گفته است ؛ زيرا بعيد است كه آنچه پس از عمل عارض مىشود ثواب را باطل كند ، بلكه مناسبتر آن است كه گفته شود : بر عمل ( عبادى ) خود كه گذشته است ثواب مىبرد و بر رياكارىاش در بندگى خدا پس از فراغت از عبادت كيفر مىشود . در صورتى كه اگر پيش از فراغت از عمل ريا كند موجب بطلان عبادت مىشود ، امّا اگر پيش از فراغت از نماز داخل ريا شود در حالى كه شروع آن با اخلاص بوده در اين صورت با ريا تنها در شادمانى است كه در عمل تأثيرى ندارد ، يا ريا او را بر عمل وا مىدارد ؛ اگر ريا او را به عمل برانگيزد و با همان انگيزه عمل را تمام كند اجرش از بين مىرود ، مانند اين كه در حال عبادت باشد ، پس منظره‌اى برايش پديد آيد يا سلطانى از سلاطين حاضر شود و او بخواهد كه سلطان به او نگاه كند يا چيزى كه مورد مالش از ياد برده به ياد آورد و بخواهد در پى آن برود و اگر مردم نباشند نماز را قطع مىكند و به دنبال آن مىرود . پس از بيم نكوهش مردم نماز را تمام كند . اجر چنين نمازگزارى نابود مىشود و اگر نماز واجب باشد اعاده بر او لازم است . پيامبر ( ص ) فرمود : « عمل مانند ظرف است هر گاه آخرش پاك باشد اوّلش نيز پاك است . » « 90 » يعنى نظر به آخر عمل است . روايت شده است : « كسى كه يك ساعت در عملش ريا كند ، عمل پيشين او نيز بر باد مىرود . » « 91 » در اين صورت روايت فقط در مورد نماز صادق است نه در مورد زكات

--> ( 90 ) - اين حديث را ابن ماجه به شمارهء 4199 ، از حديث معاوية بن ابى سفيان به همان لفظ روايت كرده است و سند حديث ضعيف است چنان كه در جامع الصغير ، ج 1 ، ص 102 ، آمده است . ( 91 ) - عراقى گويد : حديث را به اين لفظ نيافته‌ام و شيخين از حديث جندب چنين گفته‌اند « من سمع سمع الله به و من راءى راءى الله به » مسلم نيز اين حديث را از حديث ابن عباس نقل كرده و پيش از اين گذشت .